EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing – Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme), travmatik anıların beyinde işlenmemiş biçimde kalmasının yol açtığı belirtileri, göz hareketleri gibi çift yönlü uyarımlar eşliğinde anının yeniden işlenmesini sağlayarak tedavi eden yapılandırılmış bir psikoterapi yöntemidir. 1987'de Amerikalı psikolog Francine Shapiro tarafından geliştirilen EMDR; Dünya Sağlık Örgütü, Amerikan Psikiyatri Birliği ve pek çok ulusal rehber tarafından travma sonrası stres bozukluğunda birinci basamak tedavi olarak önerilir. Kaygı bozuklukları, panik atak, fobiler, yas, depresyon ve çocukluk çağı travmalarında da yaygın olarak kullanılır. Bu sayfada EMDR'nin nasıl çalıştığını, hangi durumlarda uygulandığını, 8 aşamalı sürecini, seans sayısını, kimlere uygun olmadığını ve Ankara'da EMDR terapisi hakkında bilgileri bulacaksınız.
EMDR Nedir? Nasıl Çalışır?
Zorlayıcı bir yaşantı sırasında beyin, olayın görüntülerini, seslerini, bedensel duyumlarını ve duygularını olağan biçimde işleyip "geçmiş" hafızasına kaldıramaz; anı ham hâliyle donmuş kalır. Bu yüzden yıllar sonra bir koku, bir ses ya da benzer bir durum, kişinin o anı sanki yeniden yaşıyormuş gibi tepki vermesine neden olur. EMDR'nin dayandığı Adaptif Bilgi İşleme Modeli'ne göre beyin doğru koşullar sağlandığında bu anıları kendiliğinden işleyebilir. Seans sırasında kişi rahatsız edici anıya odaklanırken terapistin parmağını gözleriyle sağa-sola takip eder ya da dizlere dönüşümlü dokunma, kulaklıktan dönüşümlü ses gibi çift yönlü uyarımlar alır. Bu uyarımın, REM uykusundaki göz hareketlerine benzer biçimde anının duygusal yükünü azalttığı ve beynin iki yarım küresi arasındaki bilgi akışını kolaylaştırdığı düşünülmektedir. İşleme tamamlandığında anı silinmez; ancak kişi onu artık bugünün bilgisiyle, "geçti, güvendeyim" duygusuyla hatırlar ve bedensel tepkiler söner.
EMDR Hangi Durumlarda Uygulanır?
- Travma sonrası stres bozukluğu: Kaza, doğal afet, şiddet, taciz, savaş ve ani kayıp sonrası kabuslar, geri dönüşler (flashback), aşırı irkilme ve kaçınma
- Çocukluk çağı travmaları ve ihmal: Yetişkinlikte ilişki sorunları, değersizlik duygusu ve güvensizlik olarak süren erken yaşantılar
- Kaygı bozuklukları: Panik atak, sosyal fobi, yaygın anksiyete, performans ve sınav kaygısı
- Özgül fobiler: Uçak, köpek, kan-iğne, kapalı alan korkusu gibi belirli bir olaya dayanan korkular
- Depresyon ve yas: Özellikle bir kayıp ya da yaşam olayına bağlı gelişen depresyon ve uzamış yas
- Diğer: Obsesif kompulsif bozukluk, kronik ağrı, doğum travması, aldatılma ve boşanma sonrası travma, bağımlılık, düşük özgüven
EMDR çocuklarda ve ergenlerde de yaşa uyarlanmış protokollerle uygulanır; çocuk ve ergen ekibimiz bu konuda değerlendirme yapar.
EMDR Terapisi Nasıl Uygulanır? 8 Aşama
- Öykü alma ve tedavi planı: Terapist kişinin geçmişini, mevcut belirtilerini ve hedeflerini değerlendirir; çalışılacak anılar belirlenir.
- Hazırlık: EMDR süreci anlatılır, güvenli yer egzersizi ve duygu düzenleme becerileri öğretilir; kişi seanslar arasında zorlanırsa kullanacağı araçları kazanır.
- Değerlendirme: Hedef anı seçilir; anıyı temsil eden görüntü, olumsuz inanç ("Güvende değilim", "Değersizim"), ulaşılmak istenen olumlu inanç, duygu, bedensel duyum ve rahatsızlık düzeyi (0–10) belirlenir.
- Duyarsızlaştırma: Kişi anıya odaklanırken çift yönlü uyarım setleri uygulanır; her setten sonra zihinden geçenler kısaca paylaşılır. Rahatsızlık düzeyi 0–1'e inene kadar sürer.
- Yerleştirme: Olumlu inanç anıyla birlikte güçlendirilir.
- Beden tarama: Anı düşünülürken bedende kalan gerginlik olup olmadığı kontrol edilir ve işlenir.
- Kapanış: Seans, kişi sakin ve dengeli hissederek sona erer; seans sonrası olası duygusal dalgalanmalar için bilgilendirme yapılır.
- Yeniden değerlendirme: Sonraki seansın başında önceki çalışmanın kalıcılığı kontrol edilir ve yeni hedefe geçilir.
Seanslar 60–90 dakika sürer. EMDR'de kişinin travmayı ayrıntılarıyla anlatması zorunlu değildir; bu, konuşmakta zorlanan kişiler için önemli bir avantajdır.
EMDR Kaç Seans Sürer?
Tek bir olaya bağlı travmalarda (kaza, doğal afet, tek seferlik saldırı) 3–6 seans çoğunlukla yeterlidir. Çocukluktan gelen tekrarlayıcı travmalar, karmaşık TSSB ve birden fazla anının çalışılması gerektiği durumlarda süreç 10–20 seans ya da daha uzun sürebilir. Seans sıklığı genellikle haftada birdir; yoğunlaştırılmış programlarda haftada birkaç seans yapılabilir. İlk düzelme belirtileri çoğunlukla ilk birkaç işleme seansında fark edilir.
EMDR Etkili mi? Araştırmalar Ne Diyor?
Onlarca kontrollü çalışma ve meta-analiz, EMDR'nin travma sonrası stres bozukluğunda plaseboya ve bekleme listesine üstün, travma odaklı bilişsel davranışçı terapiyle eşdeğer etkinlikte olduğunu göstermektedir. Tek olaylı travmalarda üç 90 dakikalık seans sonrasında hastaların yaklaşık yüzde 80–90'ında TSSB tanı ölçütlerinin ortadan kalktığını bildiren çalışmalar vardır. EMDR'nin ev ödevi gerektirmemesi, travmanın ayrıntılı anlatımını zorunlu kılmaması ve etkisinin görece hızlı ortaya çıkması tercih edilme nedenleri arasındadır. Kaygı bozuklukları ve depresyondaki kanıt düzeyi TSSB'ye göre daha sınırlı ancak umut vericidir.
EMDR Sırasında ve Sonrasında Ne Hissedilir?
İşleme sırasında kişi anıya ait duyguları ve bedensel duyumları geçici olarak yoğun hissedebilir; bu normaldir ve terapist süreci yönetir. Seans sonrasında bazı kişiler yorgunluk, canlı rüyalar ya da başka anıların gündeme gelmesini bildirir; bunlar işlemenin devam ettiğini gösterir ve birkaç gün içinde yatışır. EMDR hipnoz değildir; kişi seans boyunca uyanık ve kontrol sahibidir, istediği an durabilir. Anılar silinmez, yalnızca duygusal yükleri azalır.
EMDR Kimlere Uygun Değildir?
Aktif psikotik belirtiler, kontrolsüz epilepsi, ağır dissosiyatif bozukluk (öncelikle stabilizasyon gerekir), aktif madde bağımlılığı, yakın zamanda göz ameliyatı ve ciddi göz hastalıkları (göz hareketi yerine dokunsal ya da işitsel uyarım kullanılabilir), gebelikte özel değerlendirme ve yüksek intihar riski durumlarında EMDR ertelenir ya da uyarlanır. Kararı, psikiyatri uzmanı ve EMDR eğitimli terapist birlikte verir.
EMDR ile Diğer Terapiler Arasındaki Fark
Bilişsel davranışçı terapi düşünceleri ve davranışları doğrudan değiştirmeye odaklanır ve seans dışı ödevler içerir; EMDR ise anının kendisini işleyerek düşünce ve duyguların kendiliğinden değişmesini hedefler ve ödev gerektirmez. Hipnoterapiden farklı olarak EMDR'de bilinç durumu değiştirilmez. Uygulamada birçok terapist EMDR'yi bilişsel davranışçı terapi ile birleştirir; ağır TSSB ve depresyonda ilaç tedavisiyle birlikte kullanılır. EMDR'nin beyinde nasıl çalıştığını daha ayrıntılı okumak için EMDR travmayı nasıl susturur yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
EMDR terapisi nedir, kısaca?
Travmatik anıların göz hareketleri gibi çift yönlü uyarımlar eşliğinde yeniden işlenmesini sağlayan, travma sonrası stres bozukluğunda birinci basamak olarak önerilen kanıta dayalı bir psikoterapi yöntemidir.
EMDR kaç seansta etki eder?
Tek olaylı travmalarda 3–6 seans genellikle yeterlidir; karmaşık ve çocukluk kökenli travmalarda 10–20 seans ya da daha uzun süre gerekebilir.
EMDR zararlı mı, yan etkisi var mı?
Eğitimli bir terapist tarafından uygulandığında güvenlidir. Seans sonrası geçici yorgunluk, canlı rüyalar ve duygusal dalgalanma görülebilir; bunlar birkaç gün içinde geçer.
EMDR'de travmayı anlatmak zorunda mıyım?
Hayır. Anının ayrıntılı olarak anlatılması gerekmez; kişi anıya zihninde odaklanır ve yalnızca kısa geri bildirimler verir.
EMDR hipnoz mudur?
Değildir. EMDR sırasında kişi tamamen uyanık ve kontrol sahibidir, bilinç durumu değiştirilmez.
EMDR'yi kim uygulayabilir?
EMDR, psikiyatri uzmanları ve klinik psikologlar arasından EMDR eğitimini (1. ve 2. düzey) tamamlamış terapistler tarafından uygulanır. Terapistin eğitimini ve süpervizyon geçmişini sormak hakkınızdır.
EMDR online yapılabilir mi?
Evet; uygun altyapıyla ekran üzerinden göz hareketi ya da kişinin kendi uyguladığı dokunsal uyarımla online EMDR yapılabilir. Ağır travma ve dissosiyasyon öyküsünde yüz yüze uygulama tercih edilir.
Ankara'da EMDR Terapisi
Erdem Psikiyatri'de Ankara Kızılay'da EMDR terapisi, EMDR eğitimini tamamlamış klinik psikologlarımız tarafından psikiyatri uzmanı değerlendirmesiyle birlikte planlanır; gerektiğinde ilaç tedavisi ve TMS gibi diğer yöntemlerle bütünleştirilir. Travma, kaygı ya da geçmişte kalmayan bir yaşantı günlük hayatınızı etkiliyorsa randevu alabilir ya da 0312 417 00 79 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz. Adres: İzmir 2. Cad. No:34 Kat:5, Kızılay / Ankara.
Bu içerik Erdem Psikiyatri hekimleri ve klinik psikologları tarafından hazırlanmış ve gözden geçirilmiştir; bilgilendirme amaçlıdır. Son güncelleme: 6 Eylül 2026.