Yaygın anksiyete bozukluğu (YAB), kişinin günlük yaşamın birçok alanı (iş, sağlık, aile, para, gelecek) hakkında en az altı ay boyunca, çoğu gün süren ve kontrol etmekte zorlandığı aşırı endişe duymasıyla tanımlanan bir kaygı bozukluğudur. Herkesin zaman zaman yaşadığı kaygıdan farkı, endişenin gerçek bir tehlikeyle orantısız, sürekli ve yorucu olmasıdır. Toplumun yaklaşık yüzde 3–5'inde görülür; kadınlarda erkeklere göre iki kat daha sıktır. Tedavi edilebilir bir durumdur: psikoterapi ve gerektiğinde ilaç tedavisiyle hastaların büyük bölümü belirgin rahatlama sağlar.
Yaygın Anksiyete Bozukluğu Belirtileri
YAB'de kaygı hem zihinsel hem bedensel belirtilerle kendini gösterir. Tanı için aşağıdaki belirtilerin altı aydan uzun sürmesi ve işlevselliği bozması gerekir.
Zihinsel belirtiler
- "Ya olursa" düşünceleriyle sürekli endişe; endişenin konudan konuya kayması
- Endişeyi durduramama, zihnin "kapanmaması"
- Huzursuzluk, diken üstünde olma hissi
- Kolay sinirlenme, tahammülsüzlük
- Dikkati toplayamama, zihnin boşalması
- Felaket senaryoları kurma, en kötüyü bekleme
Bedensel belirtiler
- Kas gerginliği; boyun, omuz ve sırt ağrıları, çene sıkma
- Çabuk yorulma, sürekli bitkinlik
- Uykuya dalmakta zorlanma, sık uyanma, dinlendirmeyen uyku
- Çarpıntı, göğüste sıkışma, nefes darlığı hissi
- Mide-bağırsak yakınmaları: bulantı, karın ağrısı, ishal ya da kabızlık
- Terleme, titreme, ellerde soğukluk, baş dönmesi
- Sık idrara çıkma, yutkunma güçlüğü, boğazda düğüm hissi
Bedensel belirtiler nedeniyle hastalar önce kardiyoloji, gastroenteroloji ya da nöroloji polikliniklerine başvurur; tetkiklerin normal çıkması kaygıyı daha da artırabilir. Kalp, tiroid ve mide sorunları dışlandığında tablonun psikiyatrik değerlendirmeyle ele alınması gerekir.
Yaygın Anksiyete ile Panik Bozukluk ve Depresyon Farkı
Panik bozuklukta kaygı, dakikalar süren ve aniden zirveye çıkan ataklar hâlindedir; YAB'de ise kaygı sürekli ve yaygındır, belirgin atak yoktur. Depresyonla sıklıkla birlikte görülür: YAB hastalarının yaklaşık yarısında eşlik eden depresyon vardır. Sosyal fobide kaygı yalnızca sosyal ortamlarla, OKB'de belirli takıntılarla sınırlıdır; YAB'de konu sürekli değişir. Doğru tanı tedaviyi belirlediğinden bu ayrım psikiyatri uzmanı tarafından yapılmalıdır. Bkz. panik atak ve panik bozukluk.
Yaygın Anksiyete Bozukluğu Neden Olur?
- Kalıtım: Ailede kaygı bozukluğu öyküsü riski artırır.
- Mizaç: Çocukluktan itibaren utangaç, çekingen ve temkinli yapı.
- Beyin kimyası: Serotonin, noradrenalin ve GABA sistemlerindeki düzensizlikler.
- Yaşam olayları: Süregen stres, travma, kayıp, belirsizlik dönemleri.
- Öğrenilmiş düşünce alışkanlıkları: Belirsizliğe tahammülsüzlük, endişenin "koruyucu" olduğuna inanma.
- Madde ve ilaçlar: Aşırı kafein, alkol ve uyarıcı kullanımı belirtileri tetikler ya da kötüleştirir.
Tanı Nasıl Konur?
Tanı, psikiyatri uzmanının yaptığı klinik görüşmeyle konur. Görüşmede belirtilerin süresi, hangi alanları etkilediği, uyku ve iştah, madde kullanımı, eşlik eden depresyon ve önceki tedaviler değerlendirilir. Tiroid işlev testleri, kan sayımı ve gerektiğinde kalp değerlendirmesi ile bedensel nedenler dışlanır. Beck Anksiyete Ölçeği gibi ölçekler kaygının şiddetini ve tedavi yanıtını izlemekte kullanılır.
Yaygın Anksiyete Bozukluğu Tedavisi
Psikoterapi
Kanıt düzeyi en yüksek yöntem bilişsel davranışçı terapidir (BDT). Terapide endişeyi besleyen düşünce kalıpları (felaketleştirme, belirsizliğe tahammülsüzlük) tanınır ve değiştirilir; endişe zamanı planlama, gevşeme ve nefes egzersizleri, problem çözme becerileri ve kaçınılan durumlara kademeli yaklaşma çalışılır. Genellikle 12–16 seanslık yapılandırılmış bir program yeterlidir; kabul ve kararlılık terapisi ile farkındalık temelli yaklaşımlar da etkilidir.
İlaç tedavisi
Orta-ağır şiddette ya da psikoterapiye tek başına yanıt vermeyen olgularda psikiyatri uzmanı ilaç tedavisi planlar. İlk seçenek SSRI ve SNRI grubu antidepresanlardır (essitalopram, sertralin, paroksetin, venlafaksin, duloksetin gibi); bağımlılık yapmazlar, etkileri 2–4 haftada başlar ve belirtiler düzeldikten sonra genellikle 6–12 ay sürdürülür. Buspiron ve pregabalin diğer seçeneklerdir. Benzodiazepinler hızlı etki eder ancak bağımlılık riski nedeniyle yalnızca kısa süreli ve hekim kontrolünde kullanılır. Bkz. essitalopram, sertralin, pregabalin.
Yaşam düzeni
Düzenli uyku, haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz, kafein ve alkolün azaltılması, ekran ve haber tüketiminin sınırlanması ve düzenli nefes-gevşeme egzersizleri tedavinin etkisini artırır. Bu önlemler tek başına tedavi yerine geçmez ancak nüksü azaltır. Ayrıntı: stresle başa çıkma yöntemleri.
Tedavi Edilmezse Ne Olur?
YAB kendiliğinden nadiren geçer; tedavisiz kaldığında depresyon, alkol ya da sakinleştirici kötüye kullanımı, uyku bozukluğu ve süregen ağrı gibi ek sorunlara zemin hazırlar, iş verimini ve ilişkileri zayıflatır. Erken başvuru hem tedavi süresini kısaltır hem de ilaç ihtiyacını azaltır.
Sık Sorulan Sorular
Yaygın anksiyete bozukluğu tamamen geçer mi?
Uygun tedaviyle hastaların büyük çoğunluğunda belirtiler belirgin biçimde azalır ve işlevsellik geri kazanılır. Bazı kişilerde stresli dönemlerde belirtiler yeniden ortaya çıkabilir; terapide öğrenilen beceriler bu dönemlerin daha hafif atlatılmasını sağlar.
Anksiyete ilaçları bağımlılık yapar mı?
SSRI ve SNRI grubu antidepresanlar bağımlılık yapmaz. Benzodiazepin grubu sakinleştiriciler bağımlılık yapabildiğinden kısa süreli ve hekim kontrolünde kullanılır.
İlaç kullanmadan tedavi olur mu?
Hafif ve orta şiddette YAB'de bilişsel davranışçı terapi tek başına etkili olabilir. Ağır olgularda ilaç ve terapinin birlikte kullanılması daha iyi sonuç verir; karar hekimle birlikte verilir.
Anksiyete belirtileri kalp hastalığına benzer mi?
Çarpıntı, göğüs sıkışması ve nefes darlığı her iki durumda da görülebilir. Bu belirtiler ilk kez ortaya çıktıysa önce tıbbi değerlendirme yapılmalı; kalp ve tiroid sorunları dışlandığında psikiyatrik değerlendirme planlanmalıdır.
Tedavi ne kadar sürer?
Psikoterapi genellikle 12–16 seans; ilaç tedavisi belirtiler düzeldikten sonra 6–12 ay sürdürülür. Süre kişiye ve şiddete göre değişir.
Ankara'da Yaygın Anksiyete Bozukluğu Tedavisi
Erdem Psikiyatri'de Ankara Kızılay'da kaygı bozuklukları için psikiyatri uzmanı değerlendirmesi, ilaç tedavisi ve klinik psikologlarımızla bilişsel davranışçı terapi aynı merkezde planlanır; ilaca dirençli olgularda TMS tedavisi değerlendirilebilir. Sürekli endişe ve gerginlik yaşamınızı zorlaştırıyorsa randevu alabilir ya da 0312 417 00 79'u arayabilirsiniz.
Bu içerik Erdem Psikiyatri hekimleri tarafından hazırlanmış ve gözden geçirilmiştir; bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için psikiyatri uzmanı değerlendirmesi gereklidir. Son güncelleme: 4 Eylül 2026.